English|Vietnamese

 

Tối thứ Tư, ngày 17 tháng 10 năm 1973

Về Chọn Dùng Chữ

Hòa Thượng Tuyên Hóa

 

Hòa Thượng nói với đệ tử là Thầy Hằng Tĩnh: [Ghi Chú: Đây là tên xuất gia của Quả Ninh] Vị tăng cao! [Ghi chú của chủ bút: Danh từ gao seng này thường được dịch là Cao Tăng, và dành cho các vị tăng qua thời gian, đã đạt đến trình độ cao trong quá trình tu tập] Con thì sao? Ý kiến của con như thế nào? Hãy lên tiếng.

Thầy Hằng Tĩnh: Trong Hoa ngữ chữ "hạnh" () có thể là một danh từ hoặc một động từ. Là một danh từ, thì thường được phát âm là heng. [Ghi chú của chủ bút: ngoại trừ trong tiếng Quảng Đông danh từ này được phát âm là xing.] Là một động từ, thì được phát âm là xing. Đây dường như chỉ là một vấn đề nhỏ theo quan điểm của người Trung Hoa, nhưng khi dịch sang tiếng Anh, danh từ và động từ có những hình thức và chức năng khác nhau. Tiếng Hoa có thể cho phép cả hai cách diễn giải trong một số bối cảnh. Trong trường hợp đó thì chúng ta nên chọn cách diễn giải nào trong tiếng Anh? Điểm nào thì từ ngữ trong đoạn kinh văn này có thể được đọc là quang hạnh (guang heng) hay quang hành (guang xing).

Hòa Thượng: Trước tiên đưa ra sự giải thích của con. Nên được dịch như thế nào? Nên phát âm hạnh (heng) hay hành (xing)?

Thầy Hằng Tĩnh: Con nghĩ cả hai sự giải thích có lẽ đều có ý nghĩa. Sự khác biệt thì không lớn lắm trong tiếng Hoa, nhưng đôi khi sự khác biệt nhỏ trong tiếng Hoa trở thành khác biệt lớn trong tiếng Anh; và sự khác biệt lớn trong tiếng Anh trở thành nhỏ trong tiếng Hoa.

Hòa Thượng: Đúng lắm. Ta hoàn toàn chấp nhận ý kiến của con. Còn ai có ý kiến không? Quý vị nghĩ nên được dịch như thế nào? Nên là quang hạnh (guang heng) hay quang hành (guang xing)? Quang hạnh (guang heng) nên được dịch sang tiếng Anh như thế nào? Và quang hành (guang xing) nên dịch là gì sang tiếng Anh? Vì con nói rằng có sự khác biệt trong tiếng Anh, chúng ta hãy xem ý nghĩa trong tiếng Anh. Quang hạnh (quang heng) dịch là gì?

Thầy Hằng Tĩnh: "Hạnh quang minh ", hoặc "Hạnh sáng ngời." Trong bối cảnh của bốn chữ ở đây, hai chữ cuối là trang nghiêm (莊嚴), nếu được phát âm là quang hạnh trang nghiêm, thì sẽ có nghĩa là "trang nghiêm do hạnh sáng ngời." Nhưng nếu chữ đó đọc là hành (xing), làm thành động từ, thì chúng ta phải xem đối tượng của động từ "thực hành" là gì. Có thể như, "ông ấy tu hành hạnh trang nghiêm". Sau đó giải thích rộng ra hạnh trang nghiêm là gì. Nó có ánh sáng. Dùng ánh sáng như sự trang nghiêm. Hai cách dịch không khác nhau mấy, do đó, không quan trọng nhiều ở ví dụ riêng này. Nhưng đôi khi có sự khác biệt lớn. Ngay khi cả hai lối dịch đều có nghĩa trong tiếng Hoa, nhưng tiếng Anh chỉ cho phép có một, bởi vì các luật của văn phạm.

Hòa Thượng: Ý nghĩa thì gần giống như trong tiếng Hoa. Nếu được phát âm hạnh (heng) thì nghe có vẻ hay hơn trong bối cảnh câu. Ví dụ như trong câu, "khi thực hành thâm sâu bát nhã ba la mật ," chữ được phát âm là hành (xing), không phải hạnh (heng). Tuy nhiên, dẫu vậy một số người vẫn phát âm là hạnh (heng). [Ghi chú của chủ bút: tiếng Quảng Đông xử dụng hạnh (heng).] Ý nghĩa không khác nhau lắm. Nếu phát âm hạnh (heng), ta nên thêm một vòng tròn bên cạnh để cho biết nó dùng âm "nhập"; nhưng nếu phát âm hành (xing), thì không cần phải vẽ một vòng tròn. Đó là sự khác biệt trong tiếng Hoa.

Trong tiếng Anh, con cần phải xem bối cảnh câu văn. Ví dụ, tiếng Hoa có thành ngữ "tu khổ hạnh" thì phát âm là hạnh (heng), không phải hành (xing). Như thế sẽ là "trang nghiêm bằng sự tu khổ hạnh," có nghĩa là tu khổ hạnh để trang nghiêm cho Pháp thân. Ở đây "trang nghiêm bằng sự tu hành quang minh," đó là tại sao ta phát âm hạnh (heng) thay vì hành (xing). Bởi vì tốc độ của ánh sáng thì rất nhanh. Khi ánh sáng phát ra, nó đến ngay lập tức, mà không du hành. [Ghi chú của chủ bút: Cách chơi chữ đồng âm trong tiếng Hoa - du hành là một nghĩa khác của hành (xing).] Nó tới bất cứ nơi nào dù cách xa như thế nào. Ánh sáng du hành nhanh hơn âm thanh. Vì vậy, đọc là quang hạnh (guang heng). Trong tiếng Anh hạnh (heng) là một danh từ, có phải không?

Thầy Hằng Tĩnh: Dạ phải .

Hòa Thượng: Nó cũng là danh từ trong tiếng Hoa. Con nghĩ ta đúng hay sai khi phát âm chữ đó là hạnh (heng)?

Thầy Hằng Tĩnh: Cả hai lối phát âm đều được - Con không nghĩ đây là vấn đề lớn. Hạnh (heng) hay hành (xing) đều có nghĩa. Có lẽ nên được phát âm hạnh (heng). Trong đoạn văn này, nếu phải dịch, tuy con chưa từng nghe trước kia, thì con sẽ dịch là hạnh (heng). Đôi khi chữ này có thể là một vấn đề, nhưng đôi khi có thể không có vấn đề.

Hòa Thượng: Không, không sao cả. Chỉ cần dùng lối dịch nào con nghĩ thích hợp nhất. Sử dụng bất cứ chữ nào phù hợp với bối cảnh bài văn chung và thích hơp nhất, có ý nghĩa nhất. Đừng dùng chữ mà không có ý nghĩa. Con hỏi về hạnh (heng) là "đức hạnh" — có ai hỏi về vô hạnh (wu heng) là "thiếu đức hạnh" không? Có ai không tán thành về chữ hạnh (heng)?